Fundacja rodzinna została zaprojektowana jako instrument służący gromadzeniu majątku, zarządzaniu nim w interesie beneficjentów oraz zabezpieczeniu sukcesji. Nie oznacza to jednak, że może prowadzić każdą działalność inwestycyjną na takich samych zasadach podatkowych.
Kluczowe znaczenie ma art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, który określa zakres działalności gospodarczej, jaką fundacja może wykonywać.

Jeżeli konkretna aktywność wykracza poza ustawowy katalog, konsekwencją może być opodatkowanie dochodu fundacji 25% CIT.
W praktyce problem jest bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać. Dwie transakcje mogą prowadzić do bardzo podobnego rezultatu ekonomicznego, a jednocześnie powodować zupełnie inne skutki podatkowe.
Dlatego w fundacji rodzinnej nie wystarczy odpowiedzieć na pytanie:
„W co inwestujemy?”
Trzeba również ustalić:
„Co dokładnie – z prawnego punktu widzenia – fundacja nabywa, sprzedaje, otrzymuje albo udostępnia?”
To rozróżnienie coraz wyraźniej widać w interpretacjach Dyrektora KIS i orzecznictwie sądów administracyjnych.
Kryptowaluta a instrument finansowy powiązany z kryptowalutą
Jednym z dobrych przykładów jest ekspozycja fundacji rodzinnej na rynek kryptowalut.
Bezpośrednie nabywanie i zbywanie walut wirtualnych należy odróżnić od inwestowania w instrumenty finansowe, których wartość jest jedynie powiązana z ceną kryptowaluty.
To nie jest różnica wyłącznie techniczna.
Jeżeli fundacja bezpośrednio kupuje i sprzedaje kryptowalutę, przedmiotem transakcji jest waluta wirtualna. Ustawa o fundacji rodzinnej nie wymienia takiego obrotu w zamkniętym katalogu dozwolonej działalności gospodarczej.
Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy fundacja nabywa np. papier wartościowy, certyfikat inwestycyjny albo inny instrument finansowy, którego aktywem bazowym lub punktem odniesienia jest kryptowaluta.
Wówczas fundacja nie musi być właścicielem samej waluty wirtualnej – jest właścicielem określonego instrumentu.
Dlatego przed inwestycją należy sprawdzić nie tylko jej ekonomiczną ekspozycję, lecz również prawną kwalifikację nabywanego aktywa.
To dobry przykład szerszej zasady: podobny rezultat ekonomiczny nie oznacza automatycznie identycznych konsekwencji podatkowych.
Udzielenie pożyczki a zakup lub otrzymanie wierzytelności pożyczkowej
Jeszcze wyraźniej problem ten występuje w przypadku wierzytelności.
Ustawa pozwala fundacji rodzinnej udzielać pożyczek określonym kategoriom podmiotów, w tym m.in. beneficjentom oraz wskazanym w ustawie spółkom.
Można więc założyć, że skoro pożyczka spełniająca ustawowe warunki znajduje się w katalogu dozwolonej działalności, również dochody związane z jej obsługą będą rozpatrywane w ramach tego reżimu.
Ale sytuacja wygląda inaczej, gdy fundacja nie udzieliła pożyczki, lecz dopiero później nabyła wierzytelność wynikającą z umowy zawartej wcześniej przez inną osobę.
Może to nastąpić np. poprzez cesję albo przekazanie wierzytelności fundacji przez fundatora.
Ekonomicznie efekt wydaje się podobny: fundacja staje się wierzycielem, otrzymuje zwrot kapitału i może otrzymywać odsetki.
Z punktu widzenia przepisów nie musi to jednak być ta sama czynność.
Potwierdza to prawomocny wyrok WSA w Krakowie z 19 kwietnia 2024 r., sygn. I SA/Kr 245/24.
Sąd zaakceptował rozróżnienie pomiędzy udzieleniem pożyczki przez samą fundację a nabyciem przez nią istniejącej już wierzytelności pożyczkowej. Samo wejście fundacji w prawa dotychczasowego wierzyciela nie oznacza jeszcze, że to fundacja „udzieliła” pożyczki w rozumieniu art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Takie stanowisko zostało również omówione w oficjalnym materiale Ministerstwa Finansów. Eureka
Ma to bardzo praktyczne znaczenie.
Jeżeli fundator posiada wierzytelność wobec spółki i rozważa przekazanie jej do fundacji rodzinnej, nie powinien zakładać, że jej późniejsza spłata będzie traktowana identycznie jak spłata pożyczki udzielonej pierwotnie przez samą fundację.
Nabycie wierzytelności i udzielenie pożyczki to dwa różne zdarzenia prawne.
Przy istotnych kwotach taka konstrukcja powinna zostać przeanalizowana jeszcze przed przeniesieniem wierzytelności.
Czytaj więcej: Holding to nie zbiór spółek. Jak uporządkować grupę, zanim zacznie konsumować kapitał właściciela?
Przewalutowanie: nie każda operacja walutowa jest neutralna
Kolejnym obszarem wymagającym ostrożności jest obrót walutami.
Fundacja rodzinna może potrzebować waluty obcej do przeprowadzenia konkretnej inwestycji – np. zakupu zagranicznych papierów wartościowych lub wykonania płatności związanej z dozwoloną działalnością.
Samo przewalutowanie może wówczas pełnić funkcję techniczną i pozostawać bezpośrednio związane z realizowaną transakcją.
Problem pojawia się, gdy operacje walutowe zaczynają funkcjonować niezależnie od konkretnej płatności.
Przykładowo fundacja może kupić walutę z zamiarem dokonania inwestycji, która ostatecznie nie dochodzi do skutku. Następnie środki są ponownie przewalutowywane, a fundacja osiąga wynik na zmianie kursu.
W takich przypadkach coraz większego znaczenia nabiera pytanie:
Czy wymiana waluty rzeczywiście służyła konkretnej płatności związanej z działalnością fundacji, czy sama stała się sposobem generowania dochodu?
Nie wystarczy więc samo wskazanie inwestycyjnego celu operacji.
Istotny jest jej rzeczywisty przebieg.
Z punktu widzenia zarządu oznacza to potrzebę zachowania dokumentacji pokazującej związek pomiędzy zakupem waluty a konkretną inwestycją lub płatnością.
Nieruchomość fundacji dla beneficjenta – najem czy świadczenie?
Nieruchomości są jednym z naturalnych składników majątku fundacji rodzinnej.
Fundacja może je posiadać, wynajmować i uzyskiwać z nich przychody w ramach ustawowo określonego zakresu działalności.
Sytuacja staje się bardziej interesująca, gdy z nieruchomości fundacji zaczyna korzystać jej beneficjent.
Wówczas zasadnicze znaczenie ma sposób skonstruowania tego korzystania.
Jeżeli beneficjent otrzymuje możliwość nieodpłatnego albo częściowo odpłatnego korzystania z nieruchomości zgodnie ze statutem fundacji, może to stanowić świadczenie na jego rzecz.
Jeżeli natomiast zawierana jest odpłatna umowa najmu na warunkach rynkowych, mamy do czynienia z innym modelem prawnym i podatkowym.
Dlatego przed udostępnieniem mieszkania, domu czy innej nieruchomości beneficjentowi trzeba odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy korzystanie jest odpłatne?
- Czy wysokość czynszu odpowiada przyjętemu modelowi?
- Czy możliwość korzystania z nieruchomości wynika ze statutu?
- Czy nieruchomość służy prywatnym potrzebom beneficjenta, czy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej?
W fundacji rodzinnej sama własność nieruchomości nie przesądza więc jeszcze o konsekwencjach podatkowych jej udostępnienia.
Liczy się charakter świadczenia oraz jego rzeczywista treść.
Fundacja małżonków i problem proporcji
Interesujący problem pojawia się również wtedy, gdy fundację rodzinną zakładają małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej.
Na pierwszy rzut oka można byłoby przyjąć prostą konstrukcję: skoro majątek jest wspólny, każdy z małżonków wnosi 50%.
Wspólność ustawowa małżeńska nie działa jednak jak klasyczna współwłasność udziałowa.
To właśnie ta różnica stała się przedmiotem sporu zakończonego wyrokiem WSA w Warszawie z 26 listopada 2025 r., sygn. III SA/Wa 1274/25.
Sąd zakwestionował stanowisko Dyrektora KIS i zaakceptował podejście, zgodnie z którym w rozpatrywanej sytuacji mienia objętego wspólnością małżeńską proporcja przypadająca na każdego z małżonków-fundatorów wynosiła 100%.
Co szczególnie istotne, późniejszy rozwód fundatorów nie powodował – według stanowiska sądu – automatycznej zmiany wcześniej ustalonej proporcji. Znaczenie dla jej aktualizacji ma kolejne wniesienie mienia do fundacji.
Wyrok według dostępnych danych pozostaje nieprawomocny, dlatego powinien być traktowany jako istotny kierunek orzeczniczy, a nie ostatecznie przesądzona reguła. QMap
Sprawa pokazuje jednak coś jeszcze. Spis mienia fundacji rodzinnej nie jest wyłącznie dokumentem technicznym. Sposób ustalenia proporcji może mieć bezpośrednie znaczenie dla późniejszego opodatkowania świadczeń wypłacanych fundatorom i beneficjentom.
Darowizna dla organizacji pożytku publicznego – dobry cel nie oznacza automatycznego zwolnienia
Jeszcze mniej intuicyjny problem dotyczy działalności dobroczynnej.
Fundator może założyć, że skoro fundacja rodzinna ma służyć realizacji długoterminowych celów rodzinnych i społecznych, przekazanie pieniędzy organizacji pożytku publicznego powinno być podatkowo neutralne. Takie założenie może być błędne.
WSA w Warszawie w wyroku z 17 lipca 2025 r., sygn. III SA/Wa 1103/25, analizował sytuację, w której fundacja rodzinna zamierzała przekazać środki organizacji pożytku publicznego na cele zdrowotne, edukacyjne i charytatywne.
Organizacja ta nie była beneficjentem fundacji rodzinnej.
Dyrektor KIS uznał, że przekazanie środków powinno zostać opodatkowane 15% CIT. WSA oddalił skargę fundacji.
Sąd podkreślił m.in., że sam społecznie użyteczny cel transferu ani status OPP nie powodują automatycznie zwolnienia z opodatkowania. Jednocześnie przepisy pozwalają określonej organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego zostać beneficjentem fundacji rodzinnej, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe.
Na dzień wydania wyroku orzeczenie było nieprawomocne. Orzeczenia NSA
To bardzo ważna wskazówka dla fundatorów planujących działalność filantropijną. Nie należy rozpoczynać od samego przelewu. Najpierw trzeba ustalić w jakiej konstrukcji prawnej fundacja ma realizować działalność dobroczynną i jaki status ma otrzymujący świadczenie podmiot.
Wniesienie nieruchomości do fundacji: fundacja to nie spółka
Kolejnym błędem jest traktowanie wniesienia majątku do fundacji rodzinnej tak, jakby fundator dokonywał aportu do spółki.
To dwie odmienne konstrukcje. W spółce wspólnik w zamian za określony wkład może uzyskać udziały lub akcje. Fundacja rodzinna ma charakter bezudziałowy.
Fundator nie staje się właścicielem określonego procentu fundacji i nie otrzymuje udziałów odpowiadających wartości przekazanego majątku.
Ma to znaczenie również przy rozliczeniach dotyczących nieruchomości. Przy wniesieniu nieruchomości do fundacji należy oddzielić od siebie przynajmniej trzy zagadnienia: wartość składnika majątku, sposób ustalenia jego wartości początkowej oraz możliwość podatkowego rozpoznawania odpisów amortyzacyjnych. Nie są to pojęcia tożsame.
W szczególności ustalenie wartości początkowej środka trwałego nie oznacza jeszcze automatycznie, że każdy dokonywany od niego odpis będzie stanowił podatkowy koszt fundacji. To kolejny przykład sytuacji, w której mechaniczne stosowanie zasad znanych ze spółek kapitałowych może prowadzić do błędnych wniosków.
Pięć transakcji, pięć pozornie drobnych różnic
Praktyka interpretacyjna dotycząca fundacji rodzinnych pokazuje pewien wspólny mechanizm. Podatkowo bardzo duże znaczenie może mieć niewielka na pierwszy rzut oka różnica prawna:
- bezpośrednia kryptowaluta ≠ instrument finansowy dający ekspozycję na kryptowalutę
- udzielenie pożyczki ≠ nabycie istniejącej wierzytelności pożyczkowej
- wymiana waluty w celu konkretnej płatności ≠ samodzielne zarabianie na zmianach kursowych
- świadczenie mieszkaniowe dla beneficjenta ≠ rynkowy najem nieruchomości
- wniesienie majątku do fundacji ≠ aport do spółki
Właśnie dlatego fundacja rodzinna wymaga innego podejścia do zarządzania niż zwykła spółka holdingowa. Nie wystarczy sprawdzić, czy dana inwestycja jest ekonomicznie racjonalna. Trzeba jeszcze ustalić, czy sposób jej przeprowadzenia mieści się w ustawowym modelu fundacji rodzinnej.
Najpierw kwalifikacja, później transakcja
W praktyce warto przyjąć zasadę, że istotniejsza lub nietypowa transakcja fundacji rodzinnej przechodzi analizę przed jej wykonaniem.
Zarząd powinien ustalić przede wszystkim:
- Co dokładnie będzie przedmiotem transakcji?
- Jaki jest jej rzeczywisty cel gospodarczy?
- Czy mieści się ona w zakresie działalności określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej?
- Czy sposób przeprowadzenia operacji odpowiada jej deklarowanemu celowi?
- Jak transakcja zostanie udokumentowana?
- Czy statut, lista beneficjentów i spis mienia odpowiadają planowanej konstrukcji?
- Jakie skutki powstaną po stronie fundacji i beneficjenta?
- Czy w danym obszarze istnieje utrwalona praktyka KIS i sądów, czy nadal występują rozbieżności?
Jeżeli odpowiedź na ostatnie pytanie brzmi: „praktyka jest niejednolita”, przy transakcji o istotnej wartości warto rozważyć uzyskanie interpretacji indywidualnej przed jej przeprowadzeniem.
Koszt wcześniejszej analizy jest zwykle nieporównywalnie mniejszy niż koszt sporu o zastosowanie 25% CIT już po wykonaniu transakcji.
Fundacja rodzinna nie jest automatem podatkowym
Fundacja rodzinna może być skutecznym instrumentem sukcesji, ochrony majątku i długoterminowego zarządzania kapitałem.
Nie powinna być jednak traktowana jak konstrukcja, w której samo przeniesienie aktywa do fundacji automatycznie zapewnia neutralność podatkową wszystkich przyszłych operacji.
Im bardziej złożony staje się majątek fundacji – zagraniczne aktywa, papiery wartościowe, wierzytelności, finansowanie spółek, nieruchomości, waluty czy inwestycje alternatywne – tym większe znaczenie ma kwalifikacja każdej transakcji. W praktyce bezpieczna fundacja rodzinna wymaga więc nie tylko dobrze przygotowanego statutu. Wymaga również procedury podejmowania decyzji inwestycyjnych, dokumentowania operacji oraz bieżącego nadzoru podatkowego i finansowego.
Bo w przypadku fundacji rodzinnej pytanie nie brzmi wyłącznie:
„Czy fundacja może w to zainwestować?”
Prawidłowe pytanie brzmi:
„W jaki sposób fundacja może przeprowadzić tę transakcję i jakie skutki podatkowe wywoła dokładnie ta konstrukcja prawna?”
Źródła i materiały
Artykuł został opracowany samodzielnie przez UH TAX & Business Advisory na podstawie przepisów ustawy o fundacji rodzinnej i ustawy o CIT, publicznie dostępnych interpretacji podatkowych oraz orzecznictwa sądów administracyjnych.
Materiały uzupełniające:
- Mariański Group – Centrum Wiedzy
- Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – WSA w Warszawie, III SA/Wa 1103/25
W zakresie nabywania wierzytelności pożyczkowych wykorzystano również prawomocny wyrok WSA w Krakowie z 19 kwietnia 2024 r., sygn. I SA/Kr 245/24, którego znaczenie dla fundacji rodzinnych zostało omówione także w oficjalnym materiale Ministerstwa Finansów. Eureka
W zakresie proporcji mienia fundacji utworzonej przez małżonków uwzględniono wyrok WSA w Warszawie z 26 listopada 2025 r., sygn. III SA/Wa 1274/25 – według dostępnych danych nieprawomocny. QMap
Czytaj więcej: Plac budowy i projekt montażowy jako zakład podatkowy
Nota prawna
Niniejszy artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny, edukacyjny i publicystyczny. Nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani opinii dotyczącej konkretnego stanu faktycznego. Praktyka interpretacyjna i orzecznicza dotycząca fundacji rodzinnych nadal się rozwija, dlatego skutki konkretnej transakcji powinny być każdorazowo oceniane z uwzględnieniem jej rzeczywistej konstrukcji oraz aktualnego stanu prawnego.
UH TAX & Business Advisory



Możliwość dodawania komentarzy nie jest dostępna.