NOTATKA PRAWNA: PSA w organizacji – jakie prawa i możliwości ma Prosta Spółka Akcyjna przed wpisem do KRS?

W praktyce obrotu gospodarczego nadal można spotkać błędne przekonanie, że spółka może rozpocząć działalność dopiero po uzyskaniu wpisu do KRS. Tymczasem przepisy Kodeksu spółek handlowych przyznają Prostej Spółce Akcyjnej w organizacji znacznie szersze uprawnienia.

Czytaj również: Z serii: „Mity o wolności CEO”

Podstawa prawna

Status prawny Prostej Spółki Akcyjnej w organizacji regulują przede wszystkim przepisy Kodeksu spółek handlowych, w szczególności:

• art. 11–13 Kodeksu spółek handlowych – dotyczące spółek kapitałowych w organizacji,
• art. 300¹–300¹³⁴ Kodeksu spółek handlowych – regulujące ustrój Prostej Spółki Akcyjnej.

Kluczowe znaczenie mają przede wszystkim art. 11–13 KSH.

Zgodnie z art. 11 § 1 KSH spółka kapitałowa w organizacji może we własnym imieniu:

• nabywać prawa,
• zaciągać zobowiązania,
• pozywać,
• być pozywana.

Przepis ten znajduje pełne zastosowanie również do Prostej Spółki Akcyjnej w organizacji.

Jednocześnie art. 11 § 2 KSH przyznaje spółce zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych, mimo że do chwili wpisu do KRS nie posiada jeszcze osobowości prawnej.

Natomiast art. 12 KSH określa zasady reprezentacji spółki, a art. 13 KSH reguluje odpowiedzialność za zobowiązania powstałe przed rejestracją.

Kiedy powstaje PSA w organizacji?

Prosta Spółka Akcyjna w organizacji powstaje już z chwilą zawarcia umowy spółki.

Od tego momentu staje się samodzielnym uczestnikiem obrotu gospodarczego.

Oznacza to, że posiada:

• zdolność prawną,
• zdolność do czynności prawnych,
• zdolność sądową,
• zdolność procesową.

Choć formalnie nie jest jeszcze osobą prawną, ustawodawca wyposażył ją w szerokie kompetencje pozwalające prowadzić działalność jeszcze przed wpisem do KRS.

To rozwiązanie ma ogromne znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców, którzy nie chcą wstrzymywać rozpoczęcia działalności do czasu zakończenia postępowania rejestrowego.

Czy PSA w organizacji może prowadzić działalność gospodarczą?

Odpowiedź brzmi – tak.

Analiza przepisów Kodeksu spółek handlowych prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie ograniczył działalności PSA w organizacji wyłącznie do czynności przygotowawczych.

Przeciwnie – może ona uczestniczyć w obrocie gospodarczym praktycznie na takich samych zasadach jak spółka już zarejestrowana.

W szczególności może:

• zawierać umowy handlowe,
• świadczyć usługi,
• prowadzić działalność operacyjną,
• kupować i sprzedawać towary,
• nabywać przedsiębiorstwa lub ich zorganizowane części,
• nabywać udziały oraz akcje innych spółek,
• nabywać prawa własności intelektualnej,
• zawierać umowy licencyjne,
• zawierać umowy inwestycyjne,
• zatrudniać pracowników,
• zawierać umowy zlecenia oraz kontrakty B2B,
• udzielać pełnomocnictw,
• uczestniczyć w postępowaniach administracyjnych i sądowych,
• dochodzić swoich praw przed sądami.

W praktyce oznacza to, że PSA w organizacji może rozpocząć faktyczną działalność gospodarczą oraz osiągać przychody jeszcze przed wpisem do KRS.

Możliwości organizacyjne przed wpisem do KRS

W praktyce gospodarczej PSA w organizacji może również wykonywać szereg czynności administracyjnych i organizacyjnych, niezbędnych do rozpoczęcia działalności.

Do najczęściej spotykanych należą:

• uzyskanie numerów NIP i REGON,
• rejestracja jako podatnik VAT,
• wystawianie faktur VAT,
• otwieranie rachunków bankowych,
• zawieranie umów z kontrahentami,
• budowanie struktur organizacyjnych przedsiębiorstwa.

Tak szeroki zakres uprawnień powoduje, że PSA w organizacji stanowi bardzo elastyczną formę prowadzenia działalności, szczególnie atrakcyjną dla startupów, przedsięwzięć technologicznych oraz inwestycji realizowanych z udziałem funduszy venture capital.

Ograniczenia wynikające z praktyki obrotu

Pomimo szerokiej zdolności prawnej należy pamiętać, że część ograniczeń nie wynika z przepisów Kodeksu spółek handlowych, lecz z praktyki funkcjonowania rynku.

Niektóre banki, instytucje finansowe lub kontrahenci mogą uzależniać zawarcie określonych umów od wcześniejszego wpisu spółki do KRS.

Najczęściej dotyczy to:

• finansowania bankowego,
• leasingu,
• kredytów,
• wybranych postępowań o udzielenie zamówień publicznych,
• działalności regulowanej wymagającej koncesji, licencji lub zezwoleń.

Ograniczenia te mają jednak charakter praktyczny lub wynikają z przepisów szczególnych.

Nie oznacza to, że sama PSA w organizacji nie posiada zdolności do prowadzenia działalności gospodarczej.

Reprezentacja Prostej Spółki Akcyjnej w organizacji

Do momentu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego PSA w organizacji reprezentowana jest zgodnie z art. 12 Kodeksu spółek handlowych.

Spółkę reprezentuje:

• zarząd – jeżeli został ustanowiony,
• albo pełnomocnik powołany jednomyślną uchwałą akcjonariuszy.

Warto podkreślić, że sam fakt posiadania akcji nie daje akcjonariuszowi prawa do reprezentowania spółki wobec osób trzecich.

Uprawnienie to przysługuje wyłącznie organowi lub pełnomocnikowi ustanowionemu zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych.

Odpowiedzialność za zobowiązania PSA w organizacji

Istotnym elementem konstrukcji prawnej PSA w organizacji są zasady odpowiedzialności za zobowiązania powstałe przed wpisem spółki do KRS.

Zgodnie z art. 13 Kodeksu spółek handlowych za zobowiązania odpowiadają solidarnie:

• Prosta Spółka Akcyjna w organizacji,
• osoby działające w jej imieniu,
• akcjonariusze – do wysokości niewniesionych wkładów przeznaczonych na pokrycie objętych akcji.

Model ten został zaprojektowany w celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego do czasu uzyskania przez spółkę osobowości prawnej.

Po dokonaniu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego wszelkie prawa oraz obowiązki PSA w organizacji przechodzą z mocy prawa na zarejestrowaną Prostą Spółkę Akcyjną.

Nie jest wymagane zawieranie dodatkowych umów ani dokonywanie odrębnych czynności przenoszących prawa lub zobowiązania.

Znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców

Instytucja PSA w organizacji została stworzona po to, aby umożliwić przedsiębiorcom rozpoczęcie działalności gospodarczej bez konieczności oczekiwania na zakończenie postępowania rejestrowego.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku przedsięwzięć, w których czas rozpoczęcia działalności odgrywa istotną rolę.

Dotyczy to między innymi:

• startupów technologicznych,
• spółek pozyskujących inwestorów typu venture capital,
• projektów badawczo-rozwojowych,
• przedsięwzięć wymagających szybkiego zawierania pierwszych kontraktów,
• struktur holdingowych oraz inwestycyjnych.

W praktyce oznacza to możliwość prowadzenia działalności operacyjnej już od dnia zawarcia umowy spółki, przy jednoczesnym zachowaniu ochrony przewidzianej przez przepisy Kodeksu spółek handlowych.

Jednocześnie przedsiębiorcy powinni mieć świadomość, że część ograniczeń może wynikać z regulacji szczególnych albo wewnętrznych procedur stosowanych przez banki, instytucje finansowe czy wybranych kontrahentów.

Nie zmienia to jednak zasadniczego wniosku płynącego z obowiązujących przepisów – Kodeks spółek handlowych nie ogranicza działalności PSA w organizacji wyłącznie do czynności organizacyjnych lub przygotowawczych.

Podsumowanie

Analiza obowiązujących przepisów prowadzi do kilku podstawowych wniosków.

1. Prosta Spółka Akcyjna w organizacji jest samodzielnym uczestnikiem obrotu gospodarczego już od chwili zawarcia umowy spółki.
2. Może prowadzić działalność gospodarczą praktycznie w pełnym zakresie, zawierać umowy, nabywać prawa, zaciągać zobowiązania oraz osiągać przychody jeszcze przed wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego.
3. Obowiązujące przepisy nie ograniczają jej działalności wyłącznie do czynności przygotowawczych.
4. Najistotniejsze ograniczenia mają charakter praktyczny i wynikają przede wszystkim z wymogów stawianych przez banki, instytucje finansowe lub przepisy szczególne, a nie z regulacji Kodeksu spółek handlowych.

W konsekwencji konstrukcja PSA w organizacji stanowi jedno z najbardziej elastycznych rozwiązań przewidzianych przez polskie prawo handlowe, pozwalając przedsiębiorcom rozpocząć działalność jeszcze przed formalnym zakończeniem procesu rejestracji spółki.

Czytaj również: Fundacja Rodzinna – statut i model rozliczeń

UH Tax & Business Advisory P.S.A. | grupa Unity HUB

W UH Tax & Business Advisory P.S.A. wspieramy przedsiębiorców, inwestorów oraz grupy kapitałowe w zakresie kompleksowego doradztwa korporacyjnego, podatkowego i gospodarczego. Doradzamy na każdym etapie funkcjonowania spółek – od wyboru odpowiedniej formy prawnej, poprzez proces rejestracji, aż po bieżące wsparcie zarządów i właścicieli w prowadzeniu działalności oraz realizacji projektów krajowych i międzynarodowych.

Ważne zastrzeżenie

Niniejsza publikacja ma charakter wyłącznie informacyjny, edukacyjny i publicystyczny. Nie stanowi opinii prawnej, porady prawnej, opinii podatkowej ani rekomendacji dotyczącej konkretnego stanu faktycznego lub przyszłego sposobu postępowania.

Artykuł stanowi opracowanie przygotowane na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz doświadczeń praktycznych autorów i ekspertów współpracujących z UH Tax & Business Advisory P.S.A. | grupa Unity HUB. Celem publikacji jest popularyzacja wiedzy oraz zaproszenie przedsiębiorców, doradców podatkowych, księgowych, biegłych rewidentów, prawników i członków zarządów do merytorycznej dyskusji nad praktycznym stosowaniem przepisów prawa.

Każdy stan faktyczny wymaga indywidualnej analizy prawnej i podatkowej z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy oraz aktualnego orzecznictwa i praktyki organów administracji publicznej.

Autor opracowania merytorycznego: A.G.

Redakcja i opracowanie: UH Tax & Business Advisory P.S.A. | grupa Unity HUB