„Mam spółkę z o.o., więc ryzykuję najwyżej kapitałem zakładowym.” To zdanie słyszymy od przedsiębiorców bardzo często – i jest ono prawdziwe tylko w połowie. Ograniczona odpowiedzialność chroni wspólników. Członek zarządu, który podpisuje umowy, deklaracje i decyduje o płatnościach, w kilku sytuacjach może odpowiadać za długi spółki całym swoim prywatnym majątkiem – domem, oszczędnościami, udziałami w innych firmach.

Poniżej omawiamy trzy niezależne ścieżki takiej odpowiedzialności, aktualne orzecznictwo oraz zmiany, które przygotowuje Ministerstwo Finansów. Najważniejszy wniosek jest jednak uspokajający dla tych, którzy działają z wyprzedzeniem: przejście długu spółki na członka zarządu nigdy nie następuje z mocy samego prawa. Zawsze wymaga postępowania, dowodów i rozstrzygnięcia – a na każdym z tych etapów jest miejsce na skuteczną obronę.
Skąd się bierze mit?
Kodeks spółek handlowych stanowi, że wspólnicy spółki z o.o. nie odpowiadają za jej zobowiązania (art. 151 § 4 KSH). Kapitał zakładowy to granica ryzyka udziałowca, a nie menedżera. Zarząd ponosi odrębną, osobistą odpowiedzialność wynikającą z innych przepisów – przede wszystkim z KSH, Ordynacji podatkowej i ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W praktyce, gdy wspólnik jest jednocześnie prezesem (typowa sytuacja w firmach rodzinnych), ochrona „ograniczonej odpowiedzialności” w dużej mierze przestaje działać.
Ścieżka 1: art. 299 KSH – długi wobec kontrahentów
Jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Wierzyciel – dostawca, bank, leasingodawca – może wtedy pozwać prezesa i egzekwować dług z jego prywatnego majątku, łącznie z odsetkami i kosztami. Analogiczny mechanizm dla prostej spółki akcyjnej przewiduje art. 300^32 KSH.
Kluczowe znaczenie ma obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego zarząd musi to zrobić w ciągu 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (niewypłacalność). Spóźnienie to najczęstsza przyczyna przegranych procesów z art. 299 KSH.
Co mówi orzecznictwo?
- Uchwała 7 sędziów SN z 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08 – do roszczeń z art. 299 KSH stosuje się trzyletni termin przedawnienia właściwy dla roszczeń odszkodowawczych z czynu niedozwolonego. Potwierdza to odszkodowawczy charakter tej odpowiedzialności.
- Postanowienie SN z 19 czerwca 2019 r., IV CSK 583/18 – ciężar wykazania bezskuteczności egzekucji spoczywa na wierzycielu, który może to zrobić każdym dowodem, nie tylko postanowieniem komornika o umorzeniu egzekucji.
- Wyrok SN z 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01 – bezskuteczność egzekucji można ustalić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego zaspokoić wierzyciela.
Z orzecznictwa wynika jednak także druga strona medalu: to wierzyciel musi najpierw uzyskać tytuł przeciwko spółce i wykazać bezskuteczność egzekucji, a członek zarządu może się bronić, wykazując, że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie, że niezłożenie go nastąpiło bez jego winy albo że wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2 KSH). Każda z tych przesłanek wymaga dobrze przygotowanego materiału dowodowego – najlepiej zebranego zawczasu, a nie w trakcie procesu.
Ścieżka 2: art. 116 Ordynacji podatkowej – podatki i ZUS
Za zaległości podatkowe spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej członkowie zarządu odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Ten sam mechanizm obejmuje zaległe składki ZUS (art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła do Ordynacji podatkowej). Odpowiedzialność dotyczy także byłych członków zarządu – za zaległości z okresu, w którym pełnili funkcję. Rezygnacja z mandatu nie zamyka więc sprawy.
O odpowiedzialności rozstrzyga organ podatkowy w odrębnej decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania (art. 108 Ordynacji podatkowej). Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, wykazując m.in., że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie, że niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy, albo wskazując mienie spółki, z którego egzekucja pozwoli zaspokoić znaczną część zaległości.
Przełom w orzecznictwie: wyroki TSUE i zmiana linii NSA
Przez lata polskie sądy przyjmowały, że członek zarządu nie może kwestionować ustaleń decyzji wymiarowej wydanej wobec spółki – nawet jeżeli nie brał udziału w tamtym postępowaniu (tak np. NSA w wyroku z 27 lipca 2023 r., III FSK 524/22). Sytuację zmieniły dwa wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE:
- wyrok TSUE z 27 lutego 2025 r., C-277/24 (Adjak) – członek zarządu musi mieć realną możliwość podważenia ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych w postępowaniu wobec spółki;
- wyrok TSUE z 30 kwietnia 2025 r., C-278/24 (Genzyński) – członek zarządu musi móc skutecznie wykazać brak winy, powołując się na dochowanie należytej staranności przy prowadzeniu spraw spółki.
NSA zaczął te standardy stosować. W wyroku z 22 sierpnia 2025 r. (III FSK 4259/21) przyjął, że decyzja wymiarowa skierowana do spółki nie wiąże organu w sprawie odpowiedzialności członka zarządu. Podobnie orzekał m.in. w wyrokach z 5 marca 2025 r. (III FSK 503/24, III FSK 1561/23) i z 12 czerwca 2025 r. (III FSK 605/24). Ten ostatni wyrok zawiera jednak istotne zastrzeżenie: organ bada istnienie i wysokość zaległości tylko na zarzut członka zarządu. Kto nie podniesie zarzutów już przed organem podatkowym, później nie powoła się skutecznie na wyrok w sprawie Adjak.
Przesłanka braku winy wciąż bywa oceniana bardzo surowo. NSA w wyroku z 3 czerwca 2025 r. (III FSK 1441/24) utrzymał pogląd, że brak winy zachodzi, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki z przyczyn całkowicie od niego niezależnych. Bardziej wyważone podejście, zgodne z wyrokiem w sprawie Genzyński, zaprezentował WSA we Wrocławiu (wyrok z 14 sierpnia 2025 r., I SA/Wr 700/24). Minister Finansów wydał również w 2025 r. interpretację ogólną dotyczącą stosowania art. 116 w świetle obu wyroków TSUE. Wniosek praktyczny: sposób prowadzenia sprawy od pierwszego pisma ma decydujące znaczenie.
Projekt nowelizacji UC138 – co naprawdę planuje rząd
W obiegu internetowym projekt bywa określany jako „druk 138”. To nieścisłość: chodzi o rządowy projekt ustawy o zmianie Ordynacji podatkowej oznaczony w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów numerem UC138 (projekt z 18 marca 2026 r., skierowany do konsultacji publicznych). Według dostępnych informacji nie jest to jeszcze obowiązujące prawo, a jego treść może się zmienić. Kierunek jest jednak wyraźny i warto przygotować się z wyprzedzeniem.
Zmiany zaostrzające odpowiedzialność, przewidziane w projekcie:
- osoby faktycznie zarządzające – odpowiedzialność ma objąć także osoby bez formalnej funkcji w zarządzie, które w praktyce wykonują kompetencje zarządcze lub mają decydujący wpływ na osoby formalnie umocowane (np. dominujący wspólnik, dyrektor „z tylnego siedzenia”);
- odejście od wymogu bezskuteczności egzekucji – podstawą odpowiedzialności ma być powstanie zaległości w czasie pełnienia funkcji lub faktycznego zarządzania;
- należyta staranność jako główna linia obrony – zamiast obecnych przesłanek upadłościowych osoba zarządzająca będzie musiała wykazać, że dochowała należytej staranności, by zapobiec zaległości, albo doprowadziła do jej spłaty w przeważającej części. Projekt wiąże tę ocenę z ładem organizacyjnym spółki, ale nie definiuje samego pojęcia – standard w praktyce wyznaczą organy;
- dłuższy termin – termin na wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej ma zostać wydłużony z 5 do 7 lat;
- wcześniejsze zabezpieczenie – organ będzie mógł zabezpieczyć majątek osoby zarządzającej jeszcze przed wydaniem decyzji o jej odpowiedzialności.
Projekt zawiera też rozwiązania korzystne: członek zarządu ma zyskać wprost wyrażone prawo do kwestionowania ustaleń z postępowania wobec spółki oraz dostęp do jego akt. To realizacja wyroków TSUE. Bilans zmian zależy więc od tego, czy osoba zarządzająca będzie w stanie udokumentować swój nadzór nad sprawami podatkowymi spółki.
Ścieżka 3: kary od Prezesa UOKiK – osobiście, do 2 mln zł
Prezes UOKiK może nałożyć karę pieniężną bezpośrednio na osobę zarządzającą, a nie tylko na spółkę:
- art. 106a uokik – do 2 000 000 zł, jeżeli osoba zarządzająca umyślnie dopuściła do naruszenia zakazu porozumień ograniczających konkurencję (np. zmowy cenowej, ustalania cen odsprzedaży, zmowy przetargowej);
- art. 106b uokik – do 2 000 000 zł (w sektorze finansowym do 5 000 000 zł) za umyślne dopuszczenie do stosowania klauzul niedozwolonych lub praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.
To nie są przepisy martwe. Pierwszą karę dla menedżera (200 tys. zł) urząd nałożył na przełomie 2020 i 2021 r. W decyzji DOK-2/2021 Prezes UOKiK nałożył 150 tys. zł na osobę zarządzającą za utrudnianie przeszukania w sprawie zmowy na rynku fitness. W sprawach z rynku motoryzacyjnego (m.in. Iveco Poland) najwyższa kara dla jednego menedżera wyniosła ok. 490 tys. zł, a indywidualne kary dla osób zarządzających nałożono także w decyzji DOK-5/2024 z 9 września 2024 r.
Kara dla menedżera może zostać nałożona wyłącznie w decyzji, która jednocześnie karze spółkę, a urząd musi wykazać umyślność i wpływ tej osoby na naruszenie. Warto pamiętać o skutku ubocznym: stwierdzenie umyślności może wyłączyć ochronę z polisy D&O.
Odpowiedzialność nie przechodzi automatycznie
Wszystkie trzy ścieżki łączy jedno: dług spółki nie „przeskakuje” na prezesa z dnia na dzień. Między długiem spółki a egzekucją z prywatnego majątku zawsze stoi postępowanie – proces cywilny, postępowanie podatkowe albo postępowanie przed UOKiK – w którym wierzyciel lub organ musi wykazać określone przesłanki, a członek zarządu ma prawo do obrony.
| Art. 299 KSH | Art. 116 Ordynacji podatkowej | Art. 106a / 106b uokik | |
|---|---|---|---|
| Za co | Niezaspokojone zobowiązania cywilne spółki z o.o. (kontrahenci, banki, dostawcy) | Zaległości podatkowe spółki; przez art. 31 ustawy o s.u.s. – także składki ZUS | Kara administracyjna za własny udział w naruszeniu (konkurencja, prawa konsumentów) |
| Kto rozstrzyga | Sąd powszechny w procesie wytoczonym przez wierzyciela | Organ podatkowy (ZUS) w odrębnej decyzji, po przeprowadzeniu postępowania | Prezes UOKiK w decyzji nakładającej karę na spółkę, z kontrolą sądu (SOKiK) |
| Warunek wstępny | Tytuł przeciwko spółce i bezskuteczność egzekucji – do wykazania przez wierzyciela | Bezskuteczność egzekucji z majątku spółki (stan obecny) | Stwierdzone naruszenie po stronie spółki oraz umyślność osoby zarządzającej |
| Obrona | Wniosek o upadłość we właściwym czasie, brak winy, brak szkody (art. 299 § 2) | Wniosek o upadłość we właściwym czasie / brak winy / wskazanie mienia; po TSUE – także kwestionowanie samej zaległości | Podważenie umyślności i wpływu na naruszenie, miarkowanie wysokości kary |
| Termin | 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie (uchwała SN III CZP 72/08) | Co do zasady 5 lat; projekt UC138 przewiduje 7 lat | Zgodnie z przepisami uokik dla danego rodzaju naruszenia |
W praktyce oznacza to, że wynik zależy od trzech rzeczy: czy przesłanki rzeczywiście zostały spełnione, czy członek zarządu ma dowody na swoją obronę oraz czy obrona zostanie podjęta na właściwym etapie. Spóźnione zarzuty, brak dokumentów z okresu kryzysu spółki czy bierność w postępowaniu podatkowym często przesądzają sprawę jeszcze przed sądem.
Co zrobić już teraz? – lista kontrolna dla członka zarządu
- Monitoruj wypłacalność spółki co miesiąc i dokumentuj wnioski zarządu (np. w protokołach). 30-dniowy termin na wniosek o upadłość liczy się od faktycznego wystąpienia niewypłacalności, a nie od chwili, w której zarząd ją zauważy.
- Rozważ restrukturyzację wcześniej niż upadłość. Prawo restrukturyzacyjne daje narzędzia, które – przy prawidłowym wykorzystaniu – ograniczają ryzyko po stronie zarządu.
- Wdróż i udokumentuj ład podatkowy (tax governance): podział kompetencji, procedury płatności podatków i składek, eskalację ryzyk do zarządu. W świetle wyroku Genzyński i projektu UC138 to podstawowy dowód należytej staranności.
- Zadbaj o czytelny podział ról. Jeżeli w spółce decyzje faktycznie podejmuje ktoś spoza zarządu, po wejściu w życie zmian z projektu UC138 to ta osoba może stać się adresatem decyzji.
- Przy odejściu z zarządu zabezpiecz dokumentację z okresu pełnienia funkcji. Odpowiedzialność za ten okres trwa latami po rezygnacji.
- Wprowadź program compliance antymonopolowego i konsumenckiego, zwłaszcza przy polityce cenowej wobec dystrybutorów i wzorcach umów z konsumentami.
- Zweryfikuj polisę D&O: zakres, sumę ubezpieczenia, wyłączenia (umyślność, kary administracyjne, zaległości publicznoprawne).
- Ochronę majątku prywatnego planuj legalnie i z wyprzedzeniem. Przesunięcia majątku dokonane już w kryzysie mogą zostać podważone skargą pauliańską, a w skrajnych przypadkach rodzić odpowiedzialność karną.
- Gdy przyjdzie wezwanie, pozew lub zawiadomienie o wszczęciu postępowania – działaj od pierwszego dnia. Zarzuty niepodniesione przed organem mogą zostać utracone.
Stan prawny na 12 października 2026 r. | Autor: AG
Czytaj więcej: Holding to nie zbiór spółek. Jak uporządkować grupę, zanim zacznie konsumować kapitał właściciela?
Jak pomaga UH Tax & Business Advisory
UH Tax & Business Advisory P.S.A. (Grupa Unity HUB) wspiera członków zarządów, wspólników i osoby faktycznie kierujące spółkami na każdym etapie – od prewencji po spór:
- audyt ryzyka osobistej odpowiedzialności – przegląd zaległości publicznoprawnych, sytuacji płynnościowej i dokumentacji zarządu pod kątem art. 299 KSH, art. 116 Ordynacji podatkowej i przepisów uokik;
- wdrożenie ładu podatkowego – procedury, podział kompetencji i dokumentacja nadzoru, które mają stanowić dowód należytej staranności;
- przygotowanie na projekt UC138 – analiza, kto w strukturze spółki lub grupy może zostać uznany za osobę faktycznie zarządzającą, i dostosowanie organizacji;
- wsparcie w sytuacji kryzysowej – ocena momentu niewypłacalności, wybór między restrukturyzacją a upadłością, dokumentowanie decyzji zarządu;
- obrona w postępowaniach – udział w postępowaniu podatkowym o odpowiedzialność osoby trzeciej (z wykorzystaniem standardów z wyroków Adjak i Genzyński), wsparcie w sprawach z art. 299 KSH i w postępowaniach przed UOKiK we współpracy z pełnomocnikami procesowymi;
- legalne planowanie majątkowe – struktury ochrony majątku prywatnego i rodzinnego, zaplanowane zawczasu i odporne na zarzut działania na szkodę wierzycieli.
Pełnisz funkcję w zarządzie i chcesz wiedzieć, jak duże jest Twoje osobiste ryzyko? Skontaktuj się z zespołem UH Tax & Business Advisory – zaczniemy od przeglądu Twojej sytuacji i wskażemy konkretne kroki.
Podstawy prawne: art. 151 § 4, art. 299, art. 300^32 KSH; art. 21 Prawa upadłościowego; art. 108, 116 Ordynacji podatkowej; art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; art. 106a, 106b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138) z 18 marca 2026 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Ocena odpowiedzialności w konkretnej sprawie wymaga analizy stanu faktycznego i dokumentów.
UH Tax & Business Advisory P.S.A. | Grupa Unity HUB



Możliwość dodawania komentarzy nie jest dostępna.